Hầu hết khóa điện tử gia đình chạy bằng pin, không cần đi dây điện. Nhờ vậy lắp đặt rất gọn, nhưng cũng có nghĩa pin là điểm yếu dễ bị quên nhất: khóa hết pin đúng lúc bạn đang xách đồ đứng trước cửa. Bài này tổng hợp thông số kỹ thuật của Energizer, tài liệu của Battery University và hướng dẫn chính thức từ Google (Nest × Yale), August và SimpliSafe, để bạn chọn pin đúng và xử lý được tình huống hết pin.

Bốn viên pin AA nằm ngang nhìn từ cực dương Pin AA là nguồn điện phổ biến nhất của khóa điện tử gia đình. Ảnh: ajay_suresh, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.

Ba loại pin thường gặp

Tiêu chí Pin AA kiềm (alkaline) Pin AA lithium (Li-FeS2) Pin sạc NiMH AA Khối pin sạc Li-ion
Điện áp danh định 1,5 V 1,5 V 1,2 V Tùy thiết kế của hãng
Nhiệt độ làm việc (theo hãng pin) -18°C đến 55°C (Energizer E91) -40°C đến 60°C (Energizer L91) — Sạc trong khoảng 0–45°C
Thời hạn lưu kho 10 năm ở 21°C (E91) Trên 20 năm ở 21°C (L91) Tự xả nhanh Giảm tuổi thọ khi để nóng
Ghi chú Rẻ, dễ mua, hợp tải nhẹ Nhẹ hơn khoảng 33% so với pin kiềm, chịu tải nặng tốt Nhiều hãng khóa khuyên không dùng Pin do hãng khóa thiết kế riêng, sạc lại được

Một vài điểm cần hiểu thêm:

  • Pin kiềm (thành phần kẽm – mangan dioxit) có dung lượng giảm khi dòng tiêu thụ tăng. Biểu đồ của Energizer cho thấy cùng một viên E91 cho dung lượng thấp hơn hẳn khi xả ở dòng lớn. Battery University cũng xếp pin kiềm vào nhóm phù hợp tải nhẹ.
  • Pin lithium AA (Li-FeS2) có điện trở trong thấp hơn nên chịu tải đỉnh tốt. Trong một bài thử máy ảnh của Battery University, pin lithium chụp được 690 tấm so với 85 tấm của pin kiềm. Motor chốt khóa cũng là một tải đỉnh ngắn.
  • Pin sạc NiMH chỉ có 1,2 V mỗi viên. Theo Battery University, NiMH thông thường tự xả khoảng 20% trong 24 giờ đầu sau khi sạc, sau đó khoảng 10% mỗi tháng. Loại tự xả thấp giữ được khoảng 85% sau một năm.
  • Khối pin sạc Li-ion chỉ nên sạc trong khoảng 0°C đến 45°C. Để lâu ở nhiệt độ cao sẽ rút ngắn tuổi thọ và có thể sinh khí làm phồng pin.

Quan trọng nhất: dùng đúng loại pin hãng khóa chỉ định. Ví dụ:

  • Google yêu cầu khóa Nest × Yale dùng 4 pin AA kiềm và ghi rõ không dùng pin sạc NiMH hay loại pin khác.
  • August yêu cầu khóa Wi-Fi của họ dùng 2 pin lithium CR123/CR123A 3 V và khuyên không dùng pin sạc vì dung lượng hạn chế.

Mạch đo pin của khóa được hiệu chỉnh theo loại pin thiết kế. Dùng loại khác có thể khiến cảnh báo pin yếu không còn chính xác.

Điều gì làm pin nhanh hết?

Tuổi thọ pin không phải con số cố định mà phụ thuộc vào cách dùng:

  1. Kết nối Wi-Fi luôn bật. August cho biết khóa Wi-Fi của họ chỉ dùng được tối đa khoảng 3 tháng khi bật Wi-Fi. Sóng yếu còn khiến chip Wi-Fi phải làm việc nhiều hơn. Khóa chỉ dùng Bluetooth hoặc Thread thì radio ngủ phần lớn thời gian (xem bài Chuẩn kết nối của khóa thông minh).
  2. Số lần mở cửa mỗi ngày. Mỗi lần mở, motor phải kéo chốt. Nhà đông người, văn phòng, homestay sẽ hết pin nhanh hơn.
  3. Ma sát chốt khóa. Theo August, lắp lệch hoặc chốt bị kẹt làm motor phải làm việc nặng hơn và giảm tuổi thọ pin. Cửa gỗ trương nở theo mùa ở Việt Nam rất hay gặp lỗi này (xem bài Bảo dưỡng khóa trong khí hậu nóng ẩm).
  4. Camera và đèn hồng ngoại. Khóa Face ID phải bật camera, đèn chiếu sáng và bộ xử lý mỗi lần nhận diện, nên tiêu thụ nhiều hơn khóa chỉ có bàn phím. Khi so sánh, hãy hỏi người bán con số thời gian dùng pin do hãng công bố và điều kiện đi kèm (bao nhiêu lần mở mỗi ngày).
  5. Nhiệt độ. Energizer khuyên nhà thiết kế đặt pin càng xa nguồn nhiệt càng tốt để tránh suy giảm. Khóa lắp ở cửa hướng Tây bị nắng chiều chiếu trực tiếp nên được kiểm tra pin thường xuyên hơn.

Cảnh báo pin yếu: đừng bỏ qua

Khóa điện tử tốt sẽ cảnh báo nhiều lớp. Ví dụ với Nest × Yale:

  • App gửi hai thông báo: lần đầu khi pin còn khoảng một tháng, lần hai khi pin ở mức nguy cấp.
  • Trên bàn phím hiện biểu tượng pin màu đỏ và khóa phát âm báo.

SimpliSafe cho biết khóa của họ cảnh báo pin yếu trong nhiều tuần trước khi mất nguồn. Hãy coi cảnh báo đầu tiên là lúc thay pin, không phải lúc "còn dùng được".

Khi pin hết hẳn: ba cách vào nhà

  1. Chìa cơ dự phòng. SimpliSafe xác nhận chìa cơ vẫn mở được khóa của họ khi khóa hết điện hoàn toàn. Hầu hết khóa điện tử có ruột cơ dự phòng. Cất chìa ở nơi an toàn ngoài nhà, ví dụ gửi người thân, không để dưới thảm.
  2. Cấp nguồn khẩn cấp bằng pin 9 V. Google hướng dẫn với Nest × Yale như sau:
    • Áp một viên pin 9 V vào hai tiếp điểm ở đáy khóa.
    • Giữ nguyên trong lúc nhập mã và bấm nút xác nhận.
    • Nếu dùng chế độ chỉ mở bằng mã, có thể phải chờ khoảng 30 giây để khóa đồng bộ đồng hồ.
    • Pin 9 V chỉ cấp điện tạm để mở cửa. Sau đó phải thay ngay bộ pin mới.
  3. Cổng USB-C khẩn cấp. Một số khóa đời mới có cổng USB-C ở mặt ngoài để cắm sạc dự phòng. Hãy đọc sách hướng dẫn để biết khóa của bạn dùng cách nào ngay khi lắp, đừng đợi đến lúc bị kẹt ngoài cửa.

Viên pin 9 V loại vuông dùng làm nguồn cấp khẩn cấp Pin 9 V có thể dùng để cấp điện tạm thời cho một số khóa điện tử hết pin. Ảnh: Gpkp, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Khi hết pin, trạng thái chốt (đang khóa hay đang mở) và việc dữ liệu vân tay, mã số có được giữ lại hay không tùy thiết kế từng hãng. Hãy hỏi người bán hoặc tra sách hướng dẫn của đúng mẫu khóa bạn mua.

Thói quen dùng pin an toàn

Tài liệu thiết kế và an toàn của Energizer đưa ra một số nguyên tắc áp dụng rất sát cho khóa cửa:

  • Thay cả bộ pin cùng lúc. Không trộn pin cũ với pin mới, không trộn hai loại hóa chất (ví dụ kiềm với lithium). Trộn lẫn có thể làm pin yếu hơn bị xả quá mức và rò rỉ điện phân.
  • Không sạc pin không được thiết kế để sạc. Pin kiềm hoặc pin lithium dùng một lần có thể rò rỉ, thậm chí nứt vỡ, khi bị sạc.
  • Không đốt nóng hay mổ pin. Có thể gây bỏng hóa chất.
  • Lắp đúng cực. Lắp ngược có thể gây rò rỉ hoặc nứt vỡ.
  • Giữ tiếp điểm sạch và sáng khi lắp pin mới. Trong không khí ẩm, tiếp điểm dễ bị oxy hóa. Lau khô bằng vải mềm trước khi lắp.
  • Kiểm tra pin thường xuyên ở các thiết bị liên quan đến an toàn. Khóa cửa chính đúng là loại thiết bị như vậy.
  • Tháo pin nếu không dùng trong vài tháng, ví dụ nhà đóng cửa đi xa dài ngày (vẫn giữ chìa cơ bên mình).

Lời khuyên cho người dùng ở Việt Nam:

  • Mua pin ở nơi uy tín, xem hạn sử dụng in trên vỏ. Pin trôi nổi có thể đã nằm kho lâu.
  • Ghi ngày thay pin lên mặt trong nắp hộp pin để theo dõi chu kỳ thực tế của nhà mình.
  • Khóa dùng khối pin sạc: sạc trong nhà, ở nhiệt độ phòng, không sạc ngay sau khi khối pin vừa bị nắng chiếu.
  • Luôn giữ một bộ pin dự phòng cùng loại và một viên pin 9 V (nếu khóa hỗ trợ) ở nơi dễ lấy, ví dụ trong xe hoặc tại cơ quan.

Xem các mẫu khóa có cổng nguồn khẩn cấp tại danh mục khóa thông minh.

Nguồn tham khảo