Két sắt bán trên thị trường có giá chênh nhau hàng chục lần, trong khi nhìn bên ngoài đều là một chiếc hộp thép có khóa. Cách khách quan nhất để so sánh là xem két đã được thử nghiệm và chứng nhận theo tiêu chuẩn nào. Bài này giải thích hai nhóm tiêu chuẩn chính:

  • Chống trộm: két chịu được bao lâu trước dụng cụ phá.
  • Chống cháy: két giữ cho bên trong đủ "mát" trong bao lâu khi có hỏa hoạn.

Nguồn chính: Hiệp hội các hệ thống an ninh châu Âu (ESSA), tổ chức chứng nhận ECB•S, các nhà sản xuất két châu Âu và phạm vi tiêu chuẩn UL 72 của Mỹ.

Điều cần nhớ đầu tiên: chống trộm và chống cháy là hai bài thử khác nhau. Một chiếc két chống cháy tốt chưa chắc chống được xà beng, và ngược lại.

Chống trộm theo chuẩn châu Âu: EN 1143-1 và EN 14450

EN 1143-1: két sắt, két ATM, cửa và phòng kho tiền

EN 1143-1 là tiêu chuẩn châu Âu phân cấp khả năng chống phá cho két sắt, két ATM, cửa kho tiền và phòng kho tiền. Theo ESSA:

  • Két sắt thường được xếp từ cấp 0, I đến VI. Phòng kho tiền có thang đến cấp XIII.
  • Kết quả đo bằng đơn vị kháng (RU – Resistance Units). Nhà sản xuất két Waldis giải thích: mỗi dụng cụ tấn công (búa tạ, máy khoan, máy cắt, khoan rút lõi kim cương…) có một hệ số RU cho mỗi phút sử dụng, tùy mức độ nguy hiểm. Két đạt cấp khi người thử chưa vào được bên trong trước khi đạt đủ số RU yêu cầu.
  • Có hai mức đánh giá: tiếp cận một phần (lỗ khoảng 125 mm, đủ thò tay) và tiếp cận hoàn toàn (lỗ khoảng 350 mm hoặc mở được cửa). Tiếp cận hoàn toàn đòi hỏi mức kháng cao hơn khoảng 50%.

Bài thử dùng cả dụng cụ cơ khí lẫn dụng cụ nhiệt, mỗi loại trong khoảng thời gian quy định.

EN 14450: tủ an toàn cấp S1, S2

EN 14450 dành cho tủ an toàn (secure cabinets), gồm hai cấp S1 và S2. ESSA nói rõ yêu cầu của S1 và S2 thấp hơn cấp 0 của EN 1143-1. Loại này phù hợp cất giấy tờ, tiền mặt ít, không dành cho tài sản giá trị cao.

Mức bảo hiểm tham khảo

Ở châu Âu, công ty bảo hiểm dựa vào cấp két để quyết định số tiền tối đa được bảo hiểm cho tài sản bên trong. Ví dụ, Chubbsafes nêu két cấp 0 thường phù hợp lưu khoảng 8.000 euro tiền mặt, cấp I khoảng 20.000 euro. Waldis lưu ý mức này còn tăng nếu két nối với hệ thống báo động. Các con số khác nhau theo quốc gia và từng công ty bảo hiểm, nên chỉ dùng để hình dung khoảng cách giữa các cấp.

Neo két: bắt buộc chứ không phải tùy chọn

Một chiếc két nhỏ, dù vỏ dày đến đâu, cũng có thể bị khiêng đi rồi phá ở nơi khác. Vì vậy:

  • Theo ESSA, két theo EN 1143-1 nặng dưới 1.000 kg (và mọi két ATM) phải được neo tại nơi lắp đặt và phải qua bài thử neo. Lực thử là 50 kN đến cấp III và 100 kN từ cấp IV trở lên.
  • Tủ an toàn EN 14450 đặt sàn được thử neo với 20 kN (S1) và 30 kN (S2).
  • Theo tiêu chuẩn Mỹ, két đạt hạng TL phải nặng ít nhất 750 pound (khoảng 340 kg) hoặc đi kèm hướng dẫn neo.

Lời khuyên:

  • Neo vào sàn bê tông đặc hoặc tường bê tông, dùng bulông nở loại nhà sản xuất chỉ định. Sàn gỗ, tường gạch rỗng, vách thạch cao không đủ chắc.
  • Không tự khoan thêm lỗ trên thân két ngoài lỗ neo có sẵn.

Cơ cấu khóa bên trong cửa két sắt với chốt lò xo khóa lại khẩn cấp Cơ cấu bên trong cửa một chiếc két, gồm ổ khóa và bộ khóa lại (relocking device) có lò xo. Ảnh: Binarysequence, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Nhãn chứng nhận và việc tự ý sửa két

Theo tài liệu R11 của ECB•S, két được chứng nhận có nhãn kim loại ghi:

  • Cấp chống phá và số sê-ri.
  • Trọng lượng và năm sản xuất.

Nhãn được đánh số liên tục, truy được về nhà sản xuất. Hãy kiểm tra nhãn này (thường ở mặt trong cửa) thay vì chỉ tin vào catalogue.

Cũng theo ECB•S:

  • Ổ khóa lắp cho két chứng nhận phải là loại đạt EN 1300 (tiêu chuẩn khóa an ninh cao cho két) và nằm trong danh mục được duyệt.
  • Thay khóa, khoan lỗ đi dây hay sửa chữa sau khi mở khẩn cấp mà không theo đúng chứng nhận có thể khiến két mất chứng nhận và ảnh hưởng đến bảo hiểm.
  • Sau khi lắp hoặc thay khóa điện tử, phải đổi mã chủ (master code) mặc định.

Chống trộm theo chuẩn Mỹ: UL 687 (TL-15, TL-30, TRTL)

Két theo chuẩn Mỹ dùng các ký hiệu sau:

  • TL-15 / TL-30: chịu được 15 hoặc 30 phút tấn công bằng dụng cụ phá. Thời gian chỉ tính lúc dụng cụ thực sự tác động lên két. TL-30 bổ sung đá cắt và cưa máy vào bộ dụng cụ thử.
  • TRTL-30x6: chịu thêm mỏ hàn cắt (torch), và "x6" nghĩa là cả sáu mặt đều được thử, không chỉ cửa.
  • Thấp hơn TL là các cấp RSC (Residential Security Container, két dân dụng). Cấp này thử trong thời gian ngắn, ví dụ RSC Level I là 5 phút với một người thử dùng dụng cụ cầm tay thông dụng.

Chống cháy: UL 72, EN 15659 và EN 1047-1

"Chống cháy 60 phút" nghĩa là gì?

Con số này không có nghĩa két chịu được mọi đám cháy trong 60 phút. Nó có nghĩa là trong bài thử chuẩn, két được đặt trong lò có nhiệt độ tăng theo đường cong quy định. Trong suốt 60 phút, nhiệt độ bên trong không vượt quá giới hạn dành cho loại tài sản cần bảo vệ. Chubbsafes mô tả bài thử UL 72 với nhiệt độ lò lên đến 1.700°F (927°C).

Bảng các cấp chống cháy

Tiêu chuẩn / cấp Bảo vệ Giới hạn bên trong
UL 72 Class 350 Giấy tờ Dưới 350°F (177°C)
UL 72 Class 150 Giấy và băng từ, phim ảnh Dưới 150°F (66°C), có giới hạn độ ẩm
UL 72 Class 125 Thêm cả đĩa mềm và phương tiện dữ liệu nhạy nhiệt Dưới 125°F (52°C), có giới hạn độ ẩm
EN 15659 LFS 30 / LFS 60 Giấy (két chống cháy hạng nhẹ) Theo mức tăng nhiệt tối đa cho giấy, trong 30 hoặc 60 phút
EN 1047-1 S 60 / S 120, nhóm P, D, DIS Tủ dữ liệu: giấy (P), dữ liệu (D), đĩa (DIS) Giới hạn nhiệt và độ ẩm theo nhóm, trong 60 hoặc 120 phút

Ghi chú thêm về từng chuẩn:

  • UL 72 gồm ba bài thử:
    • Chịu lửa: giữ nhiệt độ và độ ẩm bên trong dưới giới hạn.
    • Nổ: két không bị bung khi gặp nhiệt đột ngột.
    • Rơi va đập (cho két có xếp hạng chịu va đập): rơi từ độ cao 30 ft (9,1 m) trong lúc nóng, mô phỏng sàn nhà bị sập.
    • Phạm vi UL 72 không bao gồm khả năng chống trộm của cơ cấu khóa.
  • Theo Wikipedia, các mức thời gian UL thường từ ½ giờ đến 4 giờ. Phổ biến nhất là Class 350 một giờ và hai giờ.
  • EN 15659 (bản 2019) đổi tên cấp LFS 30 P/LFS 60 P thành LFS 30/LFS 60. Chuẩn này chỉ bảo đảm trong thời gian chịu lửa. Bảo vệ cả giai đoạn nguội sau cháy thuộc phạm vi của EN 1047-1.
  • Chubbsafes lưu ý bài thử rơi là bắt buộc trong EN 1047-1, còn ở UL 72 thì tùy chọn.

Két dữ liệu chống cháy cỡ lớn với tay nắm và ổ khóa trên dải kim loại ngang Một mẫu két dữ liệu (data safe) đời cũ. Két dữ liệu phải giữ nhiệt độ bên trong thấp hơn mức dành cho giấy để bảo vệ phương tiện lưu trữ. Ảnh: Unnerving duck, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Vì sao ổ cứng, USB cần két dữ liệu? Giấy chịu được nhiệt độ cao hơn nhiều so với băng từ, đĩa và thiết bị lưu trữ. Két chỉ đạt Class 350 hay LFS 60 có thể giữ nguyên giấy tờ nhưng làm hỏng ổ cứng bên trong. Muốn cất dữ liệu số, hãy tìm két hoặc hộp chèn đạt Class 125 hoặc nhóm DIS của EN 1047-1.

Chọn két cho gia đình và cửa hàng

Lời khuyên:

  1. Xác định tài sản cần bảo vệ trước:
    • Sổ đỏ, hợp đồng: ưu tiên chống cháy cho giấy.
    • Vàng, tiền mặt: ưu tiên chống trộm.
    • Ổ cứng sao lưu: cần chống cháy cấp dữ liệu.
  2. Gia đình: két chống cháy có chứng nhận cho giấy (UL Class 350 hoặc EN 15659), cộng chống trộm từ S1/S2 hoặc EN 1143-1 cấp 0–I, neo xuống sàn bê tông.
  3. Cửa hàng vàng bạc, tiệm cầm đồ, quầy thu ngân: nên chọn két đạt EN 1143-1 từ cấp II trở lên hoặc TL-15/TL-30. Kết hợp báo động và camera, hỏi trước công ty bảo hiểm cấp két họ yêu cầu.
  4. Đòi xem chứng nhận: nhãn ECB•S/VdS/UL trên két và số chứng nhận tra được. Chữ "chống cháy" trên catalogue mà không kèm tiêu chuẩn thì gần như không có giá trị so sánh.
  5. Khóa điện tử của két: đổi mã mặc định ngay, thay pin định kỳ, cất chìa khẩn cấp ở nơi khác với két (xem bài Pin và nguồn điện cho khóa điện tử).
  6. Khí hậu nóng ẩm: mở két kiểm tra giấy tờ, thiết bị lưu trữ định kỳ, và bảo dưỡng ổ khóa theo hướng dẫn của hãng (xem bài Bảo dưỡng khóa trong khí hậu nóng ẩm).

Xem các mẫu két sắt tại danh mục két sắt. Khi được tư vấn, hãy hỏi rõ tiêu chuẩn chống trộm, chống cháy và cách neo két.

Nguồn tham khảo