Rất nhiều trường hợp mua khóa về không lắp được chỉ vì sai một con số: khoảng cách tâm, độ dày cửa hoặc chiều mở. Bài này tóm tắt các khái niệm mà thợ lắp và nhà sản xuất dùng, dựa trên tài liệu kỹ thuật của các hãng phần cứng cửa quốc tế (Allegion, BHMA) và thực tế lắp đặt ở Việt Nam.
Bốn bước chọn phần cứng cho một cánh cửa
Hướng dẫn chỉ định phần cứng cửa của Allegion chia việc chọn phụ kiện thành bốn bước:
- Treo cửa (hang): bản lề hoặc bản lề sàn (pivot). Bản lề 3 hoặc 5 đốt là phổ biến; cửa rất nặng hoặc cửa xoay giữa thì dùng pivot.
- Khóa cửa (secure): thân khóa, ruột khóa, tay nắm hoặc khóa điện tử.
- Điều khiển cửa (control): tay co thủy lực, chặn cửa, chốt âm.
- Bảo vệ cửa (protect): nẹp chống va, tấm đá chân cửa, ron cao su.
Mua khóa trước rồi mới tính bản lề và độ dày cửa là nguyên nhân thường gặp khiến phải khoét lại cửa.
Các bộ phận của một bộ khóa
| Bộ phận | Chức năng | Ghi chú khi mua |
|---|---|---|
| Thân khóa (lock body / mortise) | Chứa lưỡi gà, chốt chết, cơ cấu đẩy | Đo backset và khoảng cách tâm |
| Ruột khóa (cylinder) | Nhận chìa, xoay cam để mở chốt | Kiểu Euro profile phổ biến ở VN |
| Tay nắm / tay gạt | Truyền lực vào ống lõi vuông | Kiểm tra lõi vuông 8 mm hay 9 mm |
| Mặt nạ (faceplate) và ke chống (strike) | Bắt vít vào cạnh cửa và khung | Mặt nạ vuông hay bo tròn |
| Lưỡi gà (latch) | Giữ cửa đóng, đẩy bằng tay nắm | |
| Chốt chết (deadbolt) | Khóa cứng, chỉ mở bằng chìa hoặc núm | Chọn loại chốt thò dài (khoảng 20–25 mm) |
Backset và khoảng cách tâm
- Backset: khoảng cách từ mép cạnh cửa đến tâm lỗ ruột khóa. Thường gặp: 50, 55, 60 mm cho cửa gỗ; cửa nhôm hệ khung hẹp chỉ cho phép backset nhỏ (25–35 mm).
- Khoảng cách tâm (center to center): từ tâm tay nắm đến tâm ruột khóa. Mã thân khóa kiểu "5572", "6072", "5085" ghép hai con số này (ví dụ 55 mm backset, 72 mm tâm).
- Độ dày cửa: ruột khóa Euro được bán theo cặp số đo hai bên (ví dụ 30/30, 35/45). Cửa gỗ 40–45 mm thường dùng ruột 70 mm; cửa dày hơn cần ruột dài hơn.
Mẹo: khi thay khóa cũ, chụp hình cạnh cửa (mặt nạ khóa) và đo thước từ mép cửa đến tâm lỗ chìa. Hai con số này đủ để cửa hàng tìm đúng thân khóa thay thế.
Chiều mở cửa: trái hay phải?
Bảng xác định chiều mở của Allegion quy ước đứng ở phía ngoài (phía cần bảo vệ, ví dụ hành lang hoặc ngoài sân):
- LH (Left Hand): bản lề bên trái, cửa mở vào phía trong, ra xa người đứng.
- RH (Right Hand): bản lề bên phải, cửa mở vào trong.
- LHR (Left Hand Reverse): bản lề bên trái, cửa mở kéo về phía người đứng.
- RHR (Right Hand Reverse): bản lề bên phải, cửa mở kéo về phía người đứng.
Đa số khóa điện tử hiện nay đảo chiều được bằng cách xoay tay nắm hoặc lật lưỡi gà, nhưng một số thân khóa mortise và khóa đại sảnh cần đặt đúng chiều ngay khi đặt hàng.
Tóm tắt khi đặt mua
- Loại cửa: gỗ, nhôm, sắt hay kính.
- Độ dày cửa và bề rộng khung (nhôm).
- Backset, khoảng cách tâm của thân khóa cũ (nếu thay thế).
- Chiều mở theo bảng LH, RH, LHR, RHR.
- Cửa trong nhà hay ngoài trời (ảnh hưởng chống nước, chống gỉ).
Nguồn tham khảo
- Allegion, Door Handing Chart: allegion.com
- Allegion, Door Hardware 101: the four steps of specifying door hardware: allegion.com
- Builders Hardware Manufacturers Association (BHMA): buildershardware.com
- TCVN 9366-1:2012 Cửa đi, cửa sổ – Phần 1: Cửa gỗ: thuvienphapluat.vn


































